Społeczeństwo – Strona 7 – Społeczeństwo
This is default featured slide 1 title

This is default featured slide 2 title

This is default featured slide 3 title

This is default featured slide 4 title

This is default featured slide 5 title

Górnośląski Okręg Przemysłowy

Górnośląski Okręg Przemysłowy jest największym regionem przemysłowym na terenie Polski. Pomimo swojej nazwy obejmuje on także swoim zasięgiem część terenów Małopolski. W jego skład wchodzą miasta takie jak Katowice, Zabrze, Ruda Śląska, Bytom, Gliwice, Świętochłowice czy Chorzów. Najbardziej rozwiniętym przemysłem na tym obszarze jest przemysł górniczy. Prężnie działają także: przemysł hutniczy, energetyczny, koksowniczy, chemiczny czy transportowy. Termin Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego jest często mylony z pojęciem konurbacji górnośląskiej. GOP jest formą skupienia przemysłu i zakładów przemysłowych, natomiast konurbacja górnośląska skupia miasta. Przemysł górniczy składa się z kopalni takich jak KWK Mysłowice-Wesoła, KWK Wieczorek, KWK Wujek i KWK Murcki-Staszic. Kopalnie te wchodzą także w skład Katowickiego Holdingu Węglowego. Są to kopalnie węgla kamiennego (skrót KWK oznacza kopalnię węgla kamiennego). Obecnie na terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego funkcjonuje 11 kopalni, które należą do Kompanii Węglowej. Skupione są one w trzech głównych centrach wydobywczych. Przemysł energetyczny w GOP opiera się głównie na Elektrociepłowni Tychy oraz Elektrociepłowni EC Nowa, która znajduje się w Dąbrowie Górniczej. W Gliwicach znajduje się siedziba firmy Vattenfall, która jest jednostką biznesową mającą na celu marketing i sprzedaż energii elektrycznej. Przemysł transportowy opiera się na komunikacji miejskiej KZK GOP.

Transport Górnego i Dolnego Śląska

Transport jest na Śląsku wysoko rozwinięty we wszystkich jego dziedzinach. Dobrze działa transport kolejowy, lotniczy i komunikacja miejska. Pierwsza linia kolejowa powstała na Śląsku w 1842 roku, a była planowana już od 1836 roku. Była to Kolej Górnośląska, która kursowała na odcinku Wrocław – Oława. Została ona w późniejszych czasach przedłużona do Opola i do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Kolejna linia kolejowa została uruchomiona w 1844 roku i łączyła Śląsk z Berlinem. Dolny Śląsk został połączony z Górnym Śląskiem w latach 1865-1872. Popularne na Śląsku stały się także kolejki wąskotorowe. Obecnie na Śląsku znajduje się wiele linii kolejowych łączące go z różnymi rejonami Polski, a także z Czechami, Rosją i Niemcami. Lotnisko Wrocław-Gądów było pierwszym lotniskiem, które powstało na Śląsku. Zostało ono wybudowane w 1910 roku. Obecnie międzynarodowy port lotniczy znajduje się także w Katowicach Pyrzowicach. Na terenie Śląska znajduje się także kilka lotnisk cywilnych należących do śląskich aeroklubów. Jest to między innymi lotnisko Katowice-Muchowiec czy Gliwice-Trynek. Komunikacja miejska istnieje na Śląsku od 1877 roku, kiedy to został uruchomiony pierwszy tramwaj konny. Miało to miejsce dokładnie 10 lipca we Wrocławiu. Stopniowo zaczęto wprowadzać tramwaje elektryczne w różnych miastach Śląska. Obecnie Śląsk jest obsługiwany w dużej mierze przez komunikację KZK GOP.

Śląska gospodarka i przemysł

Gospodarka na Śląsku opiera się na czterech głównych dziedzinach. Są to górnictwo, energetyka, przemysł hutniczy i przemysł motoryzacyjny. Górnictwo w przeszłości było najważniejszą częścią gospodarki na Śląsku. Ze względu na złoża węgla kamiennego i brunatnego na tych terenach powstało wiele kopalń. Gospodarka kopalniana rozwijała się szczególnie od połowy ubiegłego wieku, jednak już nawet w okresie międzywojennym działała ona prężnie. Po wojnach jednak udało się zrewolucjonizować górnictwo i wprowadzić do niego nowe technologie. Górnictwo dostaje także od państwa duże dotacje na rozwój. Jednak coraz więcej kopalni jest zamykanych i stają się one muzeami, w których można oglądać jak kiedyś wyglądała praca górnika. Gospodarka Śląska opiera się także na energetyce. Główna i największa elektrownia na Śląsku znajduje się w Rybniku. Elektrownie znajdują się także w Opolu i Łaziskach. W Legnicy i Głogowie przy hutach i kopalniach działają elektrownie cieplne. Przemysł hutniczy od zawsze dobrze prosperował na Śląsku. Obecnie huty miedzi można znaleźć w Orsku, Głogowie i Legnicy. W historii Śląska zapisała się Huta Gliwicka, która swego czasu była najprężniej działającą odlewnią w Europie. Działa ona do dzisiaj jednak pod zmienioną nazwą. Popularną hutą była także huta niklu w Szklarach. Przemysł motoryzacyjny również działa dobrze na Śląsku. W Gliwicach działa fabryka Opla, a w Tychach fabryka Fiata.

Kultura na Śląsku

Zapewne niektórym osobom z różnych rejonów Polski Śląsk może kojarzyć się tylko z gwarą śląską, kopalniami czy węglem. Jednak Śląsk to województwo różnorodne pod wieloma względami. Jest on bogaty kulturowo i posiada wiele tradycji. To na Śląsku tradycja przeplata się z nowoczesnością. Ślązacy posiadają swoje własne regionalne stroje oraz folklor. Jest on reprezentowany przez Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” oraz Zespół Pieśni i Tańca „Mały Śląsk” z Radzionkowa. Zespoły te jeżdżą nie tylko po całej Polsce ale i po całym świecie szerząc wiedzę i zainteresowanie Śląskiem i jego kulturą. Śląsk jest regionem mocno związanym z muzyką. Na jego terenie znajdują się liczne filharmonie, na przykład Filharmonia Śląska, Filharmonia Opolska czy Filharmonia Sudecka. Mieszczą się tam także opery takie jak Opera Śląska i Opera Wrocławska a także Estrada Śląska. Dwie główne akademie muzyczne działają w Katowicach i we Wrocławiu. Tańce ludowe województwa śląskiego to Trojak, Drybek, Mietlorz czy Waloszek. Istnieją także inne rodzaje tańca ludowego, jednak są one mniej znane. Pieśni i tańce stanowią ogromną część kultury śląskiej. Niektóre pieśni śląskie są znane w całej Polsce. Są to na przykład „Szła dzieweczka” czy „Poszła Karolinka”. Stroje ludowe na Śląsku posiadają kilka regionalnych odmian. Są to na przykład strój wrocławski, strój raciborski, strój cieszyński czy też stroje górali śląskich. Wszyscy Ślązacy są bardzo przywiązani do tradycji i kultury śląskiej.

Unowocześnienie gwary śląskiej

Gwara śląska jest najczęściej kojarzona z nieatrakcyjnym dialektem używanym jedynie przez starszych mieszkańców Śląska, ubranych w tradycyjne stroje i mieszkających na osiedlach górniczych. Najczęściej także przez samych górników. Jest to stereotyp, który przywarł do gwary śląskiej. Jednak spora grupa młodych i aktywnych osób na Śląsku stara się obalić ten stereotyp. Chcą oni, aby Ślązacy nie wstydzili się używać gwary śląskiej i żeby zaistniała ona na arenie polskiej jako jedna z najatrakcyjniejszych i modnych gwar – a nie jak obecnie jako zwykły przeżytek, który jest niemodny. Na całym Śląsku można znaleźć osoby zaangażowane w krzepienie kultury śląskiej, a szczególnie gwary. Do tej pory nawet w mediach gwara śląska była przedstawiana w niezbyt dobrym świetle. Przedstawiano ją jako gwarę, którą posługują się niezbyt bystre osoby pracujące fizycznie na kopalni. Młodzi działacze chcą przybliżyć Polakom kulturę śląską, oraz zmienić stereotyp postrzegania gwary śląskiej. Grupy związane z szerzeniem śląskiej kultury działają głównie w Internecie i odnoszą duże sukcesy. Osoby z całej Polski zaczęły interesować się śląską kulturą i gwarą. Część z nich uważa nawet gwarę śląską za piękną i chce się nauczyć nią posługiwać. Jest to ogromny sukces Ślązaków. Dzięki zapałowi śląskich działaczy, być może stereotyp dotyczący gwary śląskiej zostanie całkowicie obalony, a gwara ta stanie się bardzo modna.

Tradycje na Śląsku

Ślązacy są bardzo mocno przywiązani do śląskich tradycji. Popularną tradycją jest hodowla ptaków. Ślązacy często hodują gołębie w gołębnikach na swoich działkach, ogródkach czy też przy domach. Gołębniki to często spotykany widok szczególnie na wsiach czy w miastach w dzielnicach „familoków”. Jednym z najważniejszych świąt na Śląsku jest Barbórka, która jest obchodzona 4 grudnia. Tą datę zna każdy Ślązak niezależnie od wieku. To właśnie 4 grudnia obchodzone są imieniny Barbary, która jest patronką górników. Górnictwo jest silnie powiązane ze Śląskiem, dlatego święto górników jest tak hucznie obchodzone. W każdym mieście odbywają się wtedy defilady górników. Pomimo wpływów tradycji ogólnopolskiej, Ślązacy nie obchodzą swoich imienin. Część z nich nawet nie zna dokładnej daty swoich imienin, ponieważ nie przywiązują do tego żadnej wagi. Na Śląsku istnieje tradycja obchodzenia swoich urodzin. Obchodzone są także święta zwyczajowe takie jak chrzciny i roczek dziecka, a także pięćdziesiąte urodziny, które zwane są Abrahamem. Tradycją związaną z pierwszym dniem szkoły dziecka jest otrzymywanie tyty wypełnionej słodyczami od rodziców. Przed ślubem praktykuje się tradycje tłuczenia skorup porcelanowych przed drzwiami do domu panny młodej. Rozrywką popularną na Śląsku jest gra w tysiąca i w skata. Ślązacy używają form grzecznościowych, które różnią ze względu na stopień pokrewieństwa. Do rodziców lub wujostwa Ślązacy zwracają się na „wy”, nawet jeśli mówią tylko do jednej osoby.

Portal internetowy po Śląsku

W Internecie istnieje kilka portali, które są prowadzone w całości przy użyciu gwary śląskiej. Strony te przeznaczone są nie tylko dla ślązaków, ale dla wszystkich osób z całej Polski, które są zainteresowane tym dialektem. Na stronach tego typu pojawiają się aktualne informacje ze Śląska. Administratorzy opisują wydarzenia, które mają miejsce w różnych miastach na Śląsku. Są to zarówno wydarzenia kulturalne, polityczne jak i inne wszelakiego rodzaju. Wszystko co ważne pojawia się na stronie, a cały artykuł jest napisany gwarą śląską. Strony takie posiadają także słowniki gwary śląskiej. Niektóre ze słów mają bardzo zabawne brzmienie w gwarze śląskiej. Niektóre ze słowników na tego typu stronach internetowych zawierają także imiona we współczesnym języku polskim przetłumaczone na swoje odpowiedniki w gwarze śląskiej. Posiadają one także nazwy geograficzne po śląsku. Przykładowo Anglia to w gwarze śląskiej Angilijo, Włochy to Italijo, Europa to Ojropa a Polacy to Poloki. Na śląskich stronach internetowych można także znaleźć dowcipy napisane gwarą śląską. Znajdują się tam także zdjęciach z różnych dzielnic śląskich miast, które są typowe dla Śląska. Takie dzielnice to na przykład osiedla górnicze takie jak Nikiszowiec i Giszowiec w Katowicach czy Bobrek w Bytomiu. Ze stron internetowych pisanych gwarą śląską mogą korzystać osoby posługujące się nią, ale także osoby chcące się jej nauczyć.

Konkurs gwary śląskiej

Gwara śląska jest używana przez około 509 tysięcy osób. Śląsk jest zamieszkiwany przez dużą większą liczbę osób, dlatego prowadzone są starania, aby gwarą śląską byli w stanie posługiwać się wszyscy rdzenni mieszkańcy Śląska. Gwara jest ich dziedzictwem kulturowym i ogromną tradycją. Coraz więcej osób mówi współczesną polszczyzną na Śląsku. Gwarę śląską można spotkać tylko na wsiach i w małych miejscowościach. Jeśli odsetek osób posługujących się gwarą będzie w dalszym ciągu malał, wkrótce gwara ta będzie skazana na wyparcie. Z tego powodu prowadzone są na Śląsku różnego rodzaju konkursy, które mają zaktywizować społeczność, szczególnie młodzież, do nauki gwary. Niektórzy młodzi ludzie wstydzą się posługiwać gwarą śląską. Konkursy tego typu mają na celu wyparcie takiego myślenia, wpojenia młodym ludziom dumy ze swojego dziedzictwa kulturowego oraz zachęcenia ich do nauki gwary. Największy konkurs jest organizowany w Katowicach, jednak dużo mniejszych konkursów jest organizowanych w miastach takich jak Zabrze, Bytom, Ruda Śląska czy Świętochłowice. Konkursy gwary śląskiej są organizowane także w małych miejscowościach i na wsiach. Odbywają się one w szkołach lub centrach kulturalnych. Dzięki elementowi rywalizacji, śląska młodzież dostaje bodziec do nauczenia się posługiwania się gwarą śląską. Podczas konkurencji konkursowych młodzież musi przetłumaczyć podane teksty ze współczesnego języka polskiego na gwarę śląską.

Dolny Śląsk a gwara śląska

Cały Górny Śląsk posługuje się gwarą śląską, jednak jeśli chodzi o Dolny Śląsk, jest to tylko mała jego część. Kiedy pojawiły się pierwsze zapiski dotyczące gwary śląskiej, linią graniczną występowania gwary na Dolnym Śląsku od zachodu była rzeka Bóbr. Za rzeką tą posługiwano się już dialektami Serbów Łużyckich, natomiast na północy gwara śląska sąsiadowała z różnymi regionalnymi dialektami czeskimi. Poprzez germanizację, która odbywała się na przestrzeni wieków, linia graniczna tego obszaru stopniowo się cofała, aż stanęła na stanie obecnym. W dzisiejszych czasach granicę tą stanowi linia Syców-Prudnik-Głubczyce. Linia ta była znana już w 1603 roku, jak wynika ze słownika opracowanego przez Hieronymusa Magisera, który był słoweńskim uczonym. Na terenie Dolnego Śląska na którym w przeszłości posługiwano się gwarą śląską zachowały się relikty dialektów Chwalimia koło Wolsztyna, a także gwara Chazaków Rawickich. Obejmowała ona wsie znajdujące się koło Leszna i Rawicza. Gwary te w dzisiejszych czasach niestety stopniowo zanikają. Gwara, którą posługiwano się w okolicach Wrocławia przetrwała do XIX stulecia. Jerzy Samuel Bandtkie podjął się stworzenia słownika zawierającego wyrazy z gwary używanej we Wrocławiu i jego okolicach. Uczony ten dowiódł, że gwara wrocławska należy do języka polskiego. Na zanik gwar dolnośląskich miała ogromny wpływ germanizacja odbywająca się na tych terenach.

Gwara na Śląsku

Gwara śląska wraz z biegiem czasu jest używana przez coraz mniejszą liczbę osób. Powoli zanika ona, ponieważ starsze pokolenia nie przekazują umiejętności posługiwania się gwarą młodszym pokoleniom. Dialektu tego nie uczy się także w szkołach. W większych miastach na terenie Śląska nikt nie mówi posługując się gwarą. Można jedynie usłyszeć drobne naleciałości gwary śląskiej w akcencie danej osoby, jednak dla osób z jej otoczenia nie będzie to wyczuwalne. Dopiero gdy osoba ze Śląska spotka się z osobą pochodzącą z innego regionu, różnice w akcentach są rozpoznawalne. Gwarą śląską posługują się rdzenni mieszkańcy Górnego Śląska oraz części Dolnego Śląska zamieszkujący małe miejscowości i wioski. Jednak są oni w stanie posługiwać się także językiem śląskim bez żadnego regionalnego dialektu. Często osoby mieszkające na wsi posługują się gwarą śląską tylko w domu, a poza nim posługują się językiem polskim. Gwara śląska ma w sobie naleciałości i zawiera zapożyczenia z literackiego języka polskiego, czeskiego, niemieckiego i słowackiego. Duża część wyrazów w gwarze śląskiej pochodzi z języka staropolskiego, a mniej ze współczesnej polszczyzny. Liczbę osób posługujących się gwarą śląską szacuje się na około 509 tysięcy, jednak jest to liczba minimalna. W rzeczywistości gwarą tą posługuje się znacznie więcej osób, które tego nie zadeklarowały. Pismo gwary śląskiej to zmodyfikowany łaciński.