This is default featured slide 1 title

This is default featured slide 2 title

This is default featured slide 3 title

This is default featured slide 4 title

This is default featured slide 5 title

Pisownia gwary śląskiej

Pisownia śląska to zdecydowanie skomplikowana sprawa. Podobnie jak większość języków regionalnych, tak samo dialekt śląski przez wiele wieków funkcjonował jedynie w formie mówionej. Początkowo Ślązacy pisali jedynie po łacinie, potem głównie po polsku, chociaż czasami zdarzały się też tereny, gdzie korzystano z pisowni czeskiej lub czasami niemieckiej. Współcześnie do zapisu tekstów śląskich istnieje alfabet śląski noszący nazwę Steuera (co po śląsku nazywane jest: Steuerowy szrajbůnek), który został użyty między innymi do zapisu śląskojęzycznej Wikipedii. Alfabet ten ma w odróżnieniu od alfabetu polskiego 30 znaków: A, B, C, Ć, D, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, P, R, S, Ś, T, U, Ů, W, Y, Z, Ź, Ż oraz osiem dwuznaków: AU, CH, CZ, DZ, DŹ, DŻ, RZ, SZ. Niestety alfabet ten nie jest rozpowszechniony na taką skalę, aby korzystać z niego w sprawach urzędowych, szkolnictwie i podobnych sprawach. Teksty śląskie w większości przypadków zapisywane są w zwyczajnym alfabecie polskim, w którym jednak niemożliwe jest zapisanie i odpowiednie zaakcentowanie wszystkich głosek śląskich. Mimo wszystkich starań mieszkańców Śląska o swoją autonomię językową dialekt śląski nie doczekał się własnej ortografii. Możliwe, że związane jest to z tym, że nie da się odnaleźć absolutnej jedności językowej w obrębie gwary śląskiej, ponieważ istnieje wiele odmian regionalnych, które odróżniają się między innymi akcentowaniem, zmiennością znaczeń i tym podobnymi. Zdarza się, że osoby, które nie urodziły się na Śląsku, a mieszkają tu od dłuższego czasu, ulegają wpływom śląskiej gwary. Zachodzi to tylko w przypadku mowy – pisownia pozostaje polska.

Zróżnicowanie regionalne gwary śląskiej

Zróżnicowanie terytorialne dialektu śląskiego jest ogromne, ponieważ nie jest on jednolity i na różnych obszarach i terenach kulturowo-historycznych spotkać można zarówno odmienne znaczenia tych samych słów, ale również ich zdecydowanie zmienną wymowę. Nie wszystkie cechy charakteryzujące różne dialekty występują na wszystkich obszarach ich występowania. Często gwarę śląską charakteryzują takie naleciałości terytorialne jak labializacja, mazurzenie, oraz jabłonkowanie. Cały Śląsk pod względem językowym dzieli się na południowy, północy, oraz wymieniany czasem środkowy. Najczęstszym podziałem stosowanym również jest rozdział Śląska pod względem dialektów śląskich na: Cieszyński, Górny i Opolski. Górny Śląsk można jednocześnie podzielić na część północną gdzie występuje wspomniane wcześniej mazurzenie, oraz część południową gdzie ta cecha nie ma miejsca. Językoznawcy wymieniają wiele odrębnych dialektów w ramach Śląska Górnego takich jak dialekty: centralne, pogranicza śląsko-małopolskiego, pogranicza gliwicko-opolskiego, północne, Kobylorzy, sycowski, oraz gwary Krysioków. Kształtowanie się gwary w rejonie Śląska Cieszyńskiego było wynikiem kilkusetletniego oddzielenia granicą państwową Cieszyna od Śląska. Duży wpływ na kształtowanie tego dialektu miał więc język czeski, dlatego charakteryzuje się on brakiem mazurzenia, charakterystyczną fleksją –ym zamiast –a i miejscowo występującą gwarą jabłonkowską (między innymi w rejonie zachodnim). Ostatnim rejonem występowania gwary śląskiej jest terytorium Dolnego Śląska. Cechą charakterystyczną tego dialektu jest występowanie wielu naleciałości języka niemieckiego, co jest bezpośrednim skutkiem wielowiekowej germanizacji. Mimo różnic w dialektach, mają one ze sobą nadal wiele wspólnego i pozwalają ludności śląskiej zachować autonomię językową.

Status językowy etnolektu śląskiego

Etnolekt śląski to zwarty zespół gwar, dialektów i poddialektów występujących w ramach języka polskiego na terenie Górnego i Dolnego Śląska. Nawet współczesna oficjalna śląska instytucja kulturalno-samorządowa nosząca nazwę Śląskiego Centrum Dziedzictwa Kulturowego opowiada się za określeniem „dialekt śląski”. Bezsprzecznie wiadome jest, że gwara śląska jest jedną z odmian języków zachodniosłowiańskich. Wielu naukowców i językoznawców uważa, że etnolekt śląski powinno się już klasyfikować jako odrębną odmianę języka europejskiego. Aż 56 643 osoby (40,2 tysiące osób w województwie śląskim i 16,4 tysiące osób w województwie opolskim) zadeklarowało w 2002 roku używanie mowy śląskiej w kontaktach domowych podczas spisu prowadzonego w Narodowym Spisie Powszechnym. Dziewięć lat później, czyli w roku 2011, używanie języka śląskiego w kontaktach domowych zadeklarowało już aż 529 tysięcy osób, czyli prawie pół miliona osób więcej. Wobec tego wzrostu ilości osób opowiadających się za klasyfikacją dialektu śląskiego jako odrębnego języka został on zarejestrowany w Międzynarodowej Organizacji Językowej (MOJ), gdzie otrzymał on kod ISO: „szl”. We wrześniu 2006 roku ponad dwudziestu posłów Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej zgłosiło projekt ustawy ustanawiającej dla języka śląskiego status języka regionalnego. Trzy lata temu jeden z posłów Platformy Obywatelskiej złożył ten sam projekt ustawy, ale uzyskał on negatywną opinię MSWiA, gdzie w uzasadnieniu stwierdzono, że śląski jest dialektem polskim a na pewno nie można go uznać za osobny język. W 2012 roku za projektem podpisało się 64 posłów.

Ślązacy podobni do Francuzów

Jeżeli ktokolwiek, kiedykolwiek wybrał się wakacje lub zahaczył przelotem o Francję, pewnie zdaje już sobie sprawę z tego, że bez komunikatywnej znajomości języka francuskiego lub bez posiadania rozmówek francuskich nie da rady porozumieć się w tym kraju. Francuzi są narodem bardzo dbającym o swoją kulturową niezależność i odrębność pod względem językowym. Uważają swój język ojczysty za niezwykle piękny, kunsztowny i cenny. Mimo, iż są ludźmi na tyle obytymi i światowymi, że w większości przypadków znają wiele języków obcych, a język angielski w szczególności dobrze, to w ich ojczystym kraju nie mają zamiaru posługiwać się żadnym z nich. Wyznają zasadę mówiącą o tym, że w kraju, w którym się przebywa, należy rozmawiać i porozumiewać się w języku obowiązującym na terytorium danego państwa. Właśnie pod tym względem istnieje bardzo duże podobieństwo między Francją a naszym polskim Śląskiem. Ślązacy od dawien dawna mają podobnie silne poczucie niezależności kulturowej, a przejawia się to nie tylko w aspektach związanych z kulturą Dolnego i Górnego Śląska, ale również pod względem odrębności językowej. Gwara śląska jest elementem silnie zakorzenionym tak w tradycji, jak i w psychice Ślązaków. Chociaż współcześnie nie jest to już tak silnie odczuwalne, ponieważ kultura regionalna straciła na znaczeniu na arenie światowej, to i tak odnajdziemy osoby, dla których rodzima gwara jest świętym elementem ich życia. Szczególnie uwidocznione jest w przypadku starszych pokoleń wyznających inne wartości i zasady moralne, niż młodzi ludzie. Mimo wszystko pod względem autonomii językowej zarówno Francja, jak i Śląsk, bronią swojej kultury tak samo silnie.